Zeleni intermodalni koridor kao potencijal razvoja Bosne i Hercegovine

Osnova razvoja jedne zemlje jeste dobro razvijen željeznički saobraćaj. Pored svoje ekonomske važnosti, željeznice dobro kotiraju i u ekološkom smislu, jer predstavljaju vid transporta sa najmanjim stepenom emisije stakleničkih plinova. Željeznički saobraćaj svrstava se i u najsigurnije vidova transporta. Sve ove karakteristike uticale su da Vijeće EU donese odluku da 2021. godina bude Evropska godina željeznice. Cilj ove inicijative je povećanje udjela putnika i robe koji putuju željeznicom, u skladu s ciljevima Evropskog Zelenog plana.
U duhu EU projekta Evropska godina željeznice 2021. u ovom članku donosimo jednu viziju intermodalnog logističkog zelenog koridora, koji bi imao veliki uticaj na razvoj ne samo Bosne i Hercegovine, već i cijele regije. Njegova važnost bit će opravdana kroz kraća vremena transporta, niže troškove transporta i ekološki prihvatljive rezultate.
Glavna funkcija transportnog sistema je osigurati integraciju područja, socijalnu koheziju, kao i ekonomsku (tržišnu) integraciju. Konkurentni transportni sistemi imaju temeljnu važnost za evropsku konkurentnost u svijetu, za privredni rast, otvaranje novih radnih mjesta, kao i kvalitetu svakodnevnog života ljudi. Iako poboljšanja u transportu mogu donijeti značajne ekonomske koristi, regionalna raspodjela tih pogodnosti zavisi o nivou transportnih troškova. Da bismo zadržali niske troškove transporta, moramo imati operativan i dobro povezan intermodalni koridor.
Jedna takva vrsta koridora trasom ogranka Vc, u kojoj bi veliku ulogu imao željeznički saobraćaj, mogla bi postojati u Bosni i Hercegovini kao alternativa već postojećim međunarodnim rutama.

Povoljan prirodno-geografski i saobraćajni položaj Bosne i Hercegovine u funkciji razvoja sistema intermodalnog transporta

S obzirom na prostornu i vremensku dostupnost, gdje je potrebno u prosjeku 30 minuta za prevladavanje udaljenosti od 30 km, određena je uticajna (gravitaciona) zona koridora Vc. Ova zona zauzima manje od 20% BiH teritorije, gdje je nastanjeno oko 50% populacije koja ostvaruje gotovo 60% državnog BDP-a. Pokriva dijelove hercegovačko – neretvanskog kantona, srednjobosanskog kantona, sarajevskog kantona i zeničko – dobojskog, regiju Doboj i Distrikt Brčko. Osim toga, 61 općina nalaze se u ovoj zoni, od kojih je 43 u Federaciji BiH, a 18 pripada BiH entitetu Republici Srpskoj . On prolazi kroz četiri od šest najvećih centara u Bosni i Hercegovini, među kojima je i jedan od dva urbana središta (Sarajevo, glavni grad BiH).

Slika 1. Ruta koridora Vc (lijevo); Uticajna zona koridora Vc (u sredini); Mreža željezničke pruge (desno)

Okvirni plan za optimizaciju intermodalnog zelenog logističkog koridora

Da bi ovaj intermodalni koridor imao maksimalan potencijal u regionalnom razvoju BiH, potrebno je optimizirati specifične tačke intermodalnog zelenog logističkog koridora. Glavni cilj je preuzimanje dijela robnih tokova koji dolaze iz Azije i Indije ka centralnom i zapadnom dijelu Evrope, a koji prolaze kroz Suecki kanal (slika 2).

Slika 2. Međunarodni tokovi robe i potencijalni dalji tok kroz BiH ka Centralnoj Evropi

Okvirni plan za optimizaciju intermodalnog logističkog koridora dan je u tabeli.

Navedene aktivnosti u tabeli su dijelom sadržane u već postojećim strategijama (Nacionalna razvojna strategija, Transportna strategija u BiH). Aktivnosti se uglavnom temelje na modernizaciji intermodalnih linija (posebno željezničke mreže i unutarnjih plovnih puteva) i čvorova (Luka Ploče, Sarajevo i Luka Brčko do Vukovara). Kako bi uopšte pobudili interes špediterskih kompanija koje upravljaju međunarodnim robnim tokovima, potrebno je ponuditi adekvatnu ulaznu tačku na koridor Vc, koja je u našem slučaju Luka Ploče. Povezivanjem Luke Ploče kvalitetnom prometnom infrastrukturom koridora Vc s koridorom VII preduslov je proširenja gravitacijskog područja Luke Ploče. Da bismo to mogli ostvariti potrebne su investicije u željeznički sistem od Ploča do Luke Brčko/Šamac i Vukovara, odnosno do kanala Sava-Dunav kako bi se ostvarila veza, za Evropsku uniju, najprihvatljivijim modovima transporta s aspekta troškova, energetske učinkovitosti, ekologije i sigurnosti: željeznicom i unutarnjim plovnim putovima.

Izgradnjom višenamjenskog kanala Dunav – Sava, i Panevropskog koridora Vc (Budimpešta – Osijek – Sarajevo – Ploče), luka Ploče bi dobila na značaju u kombinovanom i intermodalnom transportu sa svim podunavskim zemljama, prvenstveno sa zapadnim dijelom Evrope kanalom Rajna – Majna – Dunav.  Centralna   jadranska   pomorska  veza  i  prirodni  produžetak koridora Vc povezat će preko luke Ploče i južne regije Italije sa zemljama srednje i Istočne Evrope na ekonomski najprihvatljiviji način s boljim uslovima za postizanje intermodalnosti u teretnom transportu.

Provedba projekta Park B.E.P.O. Neretva, koju su izradili Uprava luke Ploče i Brodarski institut Zagreb, bi također mogla doprinijeti jačanju luke Ploče. Riječ je o poslovnoj zoni smještenoj u dolini Neretve s idealnim geostrateškim položajem kroz koji prolazi koridor Vc. Jedan od prvih strateških ciljeva ovog projekta je pokretanje održivog privrednog razvoja regije u krugu od oko 50 km na geografskom području koje pripada Republici Hrvatskoj i Bosni i Hercegovini.

Međutim, ulazna tačka u intermodalni koridor nije dovoljna za preusmjeravanje protoka robe kroz koridor Vc. Potrebno je imati povezan cjelokupan lanac, što se u ovom slučaju može postići modernizacijom ruta kroz BiH. Prvo što treba učiniti jeste prilagoditi željezničku mrežu prema standardima SEETO Transportnog opservatorija Jugoistočne Evrope i tako se pridružiti stazama „Intercontainer“, jednog od najvažnijih sistema intermodalnog transporta u Jugoistočnoj Evropi.

Također je potrebno prilagoditi određene intermodalne čvorove kroz BiH, prvenstveno misleći na najveći urbani centar u Bosni i Hercegovini, a to je glavni grad Sarajevo. Sarajevo je optimalan izbor za izgradnju modernog logističkog centra iz više uticajnih faktora, npr. zbog najvećeg obima protoka robe u državi u ovom dijelu, najvećeg broja stanovništva na ovom geografskom području, postojanja međunarodnog aerodroma u blizini, blizine željezničke pruge Ploče – Doboj i uticajne zone koridora Vc koji povezuje sjeverni i južni dio države, a prolazi kroz industrijsku zonu grada.

Slika 3. Uticajna zona Park B.E.P.O. Neretva (lijevo); Potencijalna intermodalna čvorišta kroz BiH i regiju

Doprinos razvoju regije i popularizaciji ovog koridora bi uveliko doprinijelo osposobljavanje tuzlanskog aerodroma većim kapacitetima za cargo transport. Tuzla je interesantna i zbog toga što se u tuzlanskom željezničkom čvoru sučeljavaju linije iz Srbije preko Zvornika i iz Doboja sa vezom na koridor Vc. Takva pozicija na željezničkoj mreži nudi velike mogućnosti u oblasti željezničkog transporta. To se odnosi i na Banja Luku.

Izlazna tačka iz BiH, a ulazna u zemlje EU je Luka Brčko, koja pored činjenice da se nalazi na koridoru Vc, može postati mjesto konsolidacije za kontejnerske tokove sa Istoka koji dolaze u BiH i dalje za cijelu regiju. Dakle, Luka Brčko ima potencijal da postane glavni kontejnerski centar u Jugoistočnoj Evropi.

Slika 4. Luka Brčko mjesto konsolidacije za kontejnerske tokove sa Istoka koji dolaze u BiH

Uspostavljanje operatora i primjena ICT-a s jakom ICT podrškom osiguralo bi racionalnu podjelu tržišta rada, koncentraciju robnog i skladišnog podsistema, koordinaciju i kooperaciju rada odabirom najboljeg prijevoznika u makro distribuciji i koncentraciju djelatnosti s jedinstvenom uslugom u urbanim područjima i industrijskim zonama u mikro distribuciji, s kompatibilnošću ICT tehnologije u svim dijelovima transportnog lanca.

Posljednji preduslov je uspostava povoljnog sistema režima Shengenske granice i funkcionalno prekogranično kretanje ljudi i robe, koji bi uklonio sve prepreke i otvorio vrata trgovinskim tokovima kroz ovaj koridor.

Valorizacija zelenog intermodalnog koridora Vc

Valorizacija predloženog zelenog intermodalnog koridora Vc bit će predstavljena usporedbom potencijalne rute kroz BiH sa već postojećim međunarodnim linijama (Suecki kanal-Rotterdam-Frankfurt; Suecki kanal-Trst-Frankfurt-Rotterdam; Suecki kanal-Constanta-Wien-Frankfurt-Rotterdam). S obzirom da su ekonomski kriteriji (troškovi transporta, ušteda vremena) i kriteriji zaštite okoliša sada gotovo presudni za donošenje preduzetničkih i potrošačkih odluka, u obzir će biti uzeti podaci o udaljenosti, transportnim troškovima i emisiji štetnih tvari.

Slika 5. Prikaz udaljenosti pojedinih gradova Europe od Sueckog kanala

Proračuni dužina ruta, urađen po slici 5, prikazani su na slici 6 (lijevo). Za izračunavanje transportnih troškova koristili smo se preporukama o troškovima energije po različitim vidovima transporta (vrijednost transportnih troškova od 1000 tona robe), datim u Dunavskom priručnik za plovidbu (2009). Rezultati su također prikazani na slici 6 (desno).

Slika 6. Dužina ruta (lijevo); Transportni troškovi od 10 mil. tona tereta po ruti (u mil. eura)

Možemo zaključiti da će se preusmjeravanjem robnih tokova kroz zeleni intermodalni koridor Vc skratiti vrijeme transporta, a također smanjiti i transportni troškovi. Korištenjem broda (plovnim putevima – rijeka/okean) i željezničkog transporta, kako je to planirano rutom predloženog zelenog intermidalnog koridora Vc, u odnosu na cestovni transport, postiže se znatna učinkovitost u zaštiti okoliša, a što je sve u skladu sa ciljevima Bijele knjige (Europska transportna politika) i Evropskog Zelenog plana.

Reference:

  • Palić, N.: Valorization of Intermodal Logistics Corridor in Bosnia and Herzegovina in Function of Regional Development, International conference: „8th Carpathian Logistics Congress – CLC 2018“, ŠKODA AUTO University and ŠKODA AUTO Logistics, December 2019.
  • Marić, Đ.: Corridor Vc as a factor of integration of Bosnia and Herzegovina into the European Union, J. Geogr. Inst. Cvijic, vol. 62, iss. 1, pp. 89-101, 2012. DOI: 10.2298/IJGI1201089M
  • Zbornik radova 2014: Valorizacija intemodalnoga logističkoga koridora Ploče-Mostar-Sarajevo-Vukovar (srednji jadran – podunavlje), Zagreb: Hrvatska akademija znanosti i umjetnosti, 2014.

Leave a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *