Historija tramvajskog saobraćaja u Sarajevu

Sarajevo spada u one gradove u kojima je tramvaj, kao sredstvo javnoga prevoza, odavno postao neotuđivi dio gradskoga identiteta. Tramvaj u ovom gradu saobraća više od 130 godina.

Početak razvoja tramvajskog saobraćaja u Sarajevu neraskidivo je povezano s razvojem željezničkog saobraćaja. Nedugo nakon okupaciji Bosne i Hercegovine Austro-Ugarska se odlučuje novookupiranu provinciju željeznički povezati s ostatkom Monarhije. Prvi voz u Sarajevo je stigao 5. oktobra 1882. godine. Tadašnja željeznička stanica se nalazila na mjestu današnje zgrade Socijalnog na Pofalićima. S obzirom da je bila poprilično udaljena od centra grada, ubrzo se postavilo pitanje njenog efikasnog povezivanja s gradskom jezgrom. Kao dobra opcija počelo se razmatrati uvođenje tramvaja sa konjskom vučom na kojem je insistirao zajednički ministar finansija Austro-Ugarske zadužen za Bosnu i Hercegovinu Benjamin Kállay.

Izgradnja tramvajske pruge započela je 28. augusta 1884. godine, a firma Weitzer in Graza dobila je narudžbu Zemaljske vlade Bosne i Hercegovine za četiri tramvajska kola. Napokon, 1. januara 1885. u 10 sati u glavnom bh. gradu svečano je u rad pušten prvi tramvaj sa konjskom vučom (naslovna slika). 

Deset godina nakon puštanja u saobraćaj tramvaja sa konjskom vučom, 1. maja 1895. godine Sarajevom je prošao prvi električni tramvaj. Tramvajska kola marke Weitzer iz Graza s električnim motorom iz bečke fabrike Siemens & Halske prošla su novouspostavljenom trasom od Stare željezničke stanice preko Hiseta i današnje ulice Obala Kulina bana do Latinske ćuprije. 

Slika 1. Električni tramvaj u Sarajevu 1895. godine

1958. godine odlučeno je da se izvrši temeljita modernizacija tramvajskog voznog parka nabavkom 50 modernih PCC tramvaja iz Washingtona. Pored toga pripremaju se radovi za izgradnju pruge od Čengić-Vile do Ilidže, a prirpema se i projektna dokumentacija za novu remizu na Alipašinom mostu (do tada je u upotrebi bila ona na Marijinom Dvoru). Prvi “vašingtonci” stigli su u Sarajevo 1960. godine. Stari tramvaji se izbacuju iz upotrebe 9. oktobra 1960. godine.

Slika 2. PCC “Vašingtonac” na Baščaršiji

Slika 3. Tramvajska remiza na Marijin Dvoru;                 Slika 4. “Vašingtonac” kod Velikog parka

Prvi zglobni tramvaj, napravljen je 29. novembra 1964. godine vlastitim znanjem u radionici GSP-a (Gradsko saobraćajno preduzeće) od dva rashodovana solo tramvaja. Ovaj tramvaj bio je dug 20 metara, kapaciteta od 23 mjesta za sjedenja i 140 za stajanje.

Slika 5. Prvi zglobni tramvaj u Sarajevu 1964. godine

Svoj tehnološki vrhunac tramvajski prevoz doživio je krajem 70-tih i početkom 80-tih godina prošloga stoljeća. U Sarajevo tada stiže 90 zglobnih tramvaja marke ČKD Tatra K2YU koji zamjenjuju popularne „vašingtonce” koji su u saobraćaju bili od 1960. godine. Više od dvadeset tramvaja ČKD Tatra i danas su u saobraćaju u Sarajevu i vjerovatno su najprepoznatljiviji tramvajski model na sarajevskim ulicama.

Slika 6. Tramvaj marke ČKD Tatra kod vječne vatre u Sarajevu

Jedan broj ovih tramvaja moderniziran je između 2004. i 2015. godine u okviru projekta Satra, te im je ugrađen srednji niskopodni dio. Isporuka čehoslovačkih tramvaja je usluge sarajevskog gradskog prevoza podigla na nivo najboljih u bivšoj Jugoslaviji. Danas, nakon gotovo četrdeset godina, većina ovih vozila je u lošem stanju.

Slika 7. Modernizirani tramvaj kod Gradske vijećnice

Ratna zbivanja i trenutna finansijska agonija GRAS-a, tramvajski saobraćaj u Sarajevu su od primjerenog učinila jednim od trenutno najlošijih u Evropi. Tramvajske karte su preskupe i bez mogućnosti presjedanja, dnevnih karata gotovo i da nema, redovi vožnje nigdje nisu istaknuti, vozila su zapuštena i prepuna. U principu, Sarajevo bi trebalo sa svojim gradskim prevozom krenuti od početka.

U 2021. godini postoje neke naznake da bi se mogla dogoditi modernizacija voznog parka. S ciljem unapređenja javnog gradskog prevoza putnika u Kantonu Sarajevo, Ministarstvo saobraćaja raspisalo je tri javna poziva, a u cilju poboljšanja i unapređenje javnog gradskog prevoza u KS-u. Za kupovinu će biti izdvojeno 30 miliona eura, a novac je osiguran sredstvima Evropske banke za obnovu i razvoj (EBRD). 

U planu je kupovina 15 tramvaja, a ponude su poslali konzorcij Stadler Polska iz Poljske i Stadler Rail Valencia iz Španije, Durmazlar Makina Sanayi ve Ticaret Anonim Sirketi iz Turske, CAF iz Španije, Škoda Transportation iz Češke i Alstom iz Francuske. Na sljedećoj slici možete vidjeti tramvaje od kojih bi se neki mogli koristiti u glavnom gradu Bosne i Hercegovine.

Slika 8. Potencijalno novi tramvaji na ulicama u Sarajevu

Zaista nevjerovatno zvuči podatak da nova vozila (tramvaji) nisu ušla u GRAS još od Olimpijade 1984. godine, stoga građani Sarajeva imaju puno pravo biti nezadovoljni i ogorčeni na javni prevoz. I tako, dok Sarajlije s nepovjerenjem čekaju bolje dane za svoj gradski saobraćaj, trenutno im samo ostaje da se prisjećaju duge i slavne historije svojih tramvaja.

Leave a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *